Międzynarodowa Stacja Kosmiczna
| Międzynarodowa Stacja Kosmiczna | ||||
|---|---|---|---|---|
|
||||
| ISS w liczbach W prawej kolumnie podano, jeśli to istotne, datę pochodzenia danych |
||||
| Załoga | 3 | - | ||
| Perygeum | 351.9 km | - | ||
| Apogeum | 364,9 km | - | ||
| Okres orbitalny | 91,71 minuty | - | ||
| Nachylenie orbity | 51,65 stopni | - | ||
| Okrążeń dziennie | 15,70 | - | ||
| Dzienna strata wysokości |
~100 m | - | ||
| Dni od wystrzelenia pierwszego modułu |
3517 | 7.07.2008 | ||
| Dni od zamieszkania pierwszej załogi |
2804 | 7.07.2008 | ||
| Wszystkich okrążeń Ziemi |
53 359 | 22.02.2008 | ||
| Przebyta odległość | 1,885,053,464 km | 17.06.2007 | ||
| Średnia prędkość | 27 685,7 km/h (7,69 km/s) |
- | ||
| Masa | 245 735 kg | 15.02.2008 | ||
| Objętość pomieszczeń hermetyzowanych |
425 m³ | - | ||
| Ciśnienie | ~ 757 mm Hg (100 kPa) |
- | ||
| Tlen | ~ 162,4 mm Hg (22 kPa) |
- | ||
| Dwutlenek węgla | ~ 4,8 mm Hg (640 Pa) |
- | ||
| Temperatura | ~ 26,9°C | - | ||
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 7 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie trzech członków stałej załogi (od roku 2009 na stacji stale ma przebywać 6 osób). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów zajmują się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.
Na stacji znajduje się sprzęt radiowy na potrzeby krótkofalarstwa (projekt ARISS). Ma ona także przydzielone własne znaki wywoławcze: amerykańskie NN1SS oraz NA1SS, rosyjski RZ3DZR oraz niemiecki DL0ISS.[1]
Spis treści |
[edytuj] Historia
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna powstała w wyniku połączenia projektów budowy rosyjskiej stacji Mir 2, amerykańskiej Freedom oraz europejskiej Columbus. Miały one na celu spełnienie marzenia o stałym pobycie ludzi w kosmosie, co udaje się realizować od 2 listopada 2000 roku, kiedy to na ISS dotarła pierwsza stała załoga w składzie: William Shepherd, Jurij Gidzenko oraz Siergiej Krikalow. Pierwsi mieszkańcy zaczęli nazywać stację Alfa (pierwsza), jednak sprzeciwiła się temu strona rosyjska, twierdząc, że pierwszy był radziecki Salut z 1971 roku. W zamian zaproponowała nazwę "Atlant", co z kolei nie spodobało się Amerykanom ze względu na zbytnie podobieństwo do zatopionej w morzu Atlantydy. Wobec braku innych pomysłów Międzynarodowa Stacja Kosmiczna do dziś nie posiada własnego imienia.
Pierwsze plany budowy stacji kosmicznej wspólnie przez USA, Japonię, Kanadę i Europejską Agencję Kosmiczną (Rosja dołączyła do nich dwa lata później) pojawiły się w 1991 roku. Projekt miał być realizowany w trzech etapach:
- I - przygotowanie modułów i międzynarodowe loty do rosyjskiej stacji Mir - zrealizowany w latach 1995-1998
- II - montaż i wstępna eksploatacja (1998-2001)
- III - dokończenie budowy i dalsza eksploatacja (pocz. 2001, koniec planowany w 2010 r.)
Początkowo budżet programu na okres od roku 1994 do ukończenia budowy miał zamknąć się w kwocie 17,4 miliarda dolarów, lecz do momentu wystrzelenia pierwszego modułu w końcu 1997 roku wzrósł ponad dwukrotnie, do 40 miliardów dolarów. W 1998 roku do projektu dołączyła Brazylia. Pierwszy element stacji, rosyjski moduł Zarja, został wyniesiony na orbitę w 1998 roku. Do przybycia pierwszej załogi ISS wzbogaciła się o kolejne dwa moduły - amerykański Unity i rosyjski Zwiezda.
[edytuj] Loty do ISS
Dotychczas odbyto do stacji 24 (stan na 1 czerwca 2008) loty amerykańskich wahadłowców oraz 43 loty rosyjskie, w tym 14 załogowych. Do zakończenia budowy, planowanego na rok 2010, konieczne będzie wykonanie jeszcze 13 lotów promów kosmicznych oraz około 7 lotów statków Sojuz. W kwietniu 2008 do stacji po raz pierwszy zadokował ATV - pojazd transportowy skonstruowany przez ESA, natomiast w roku 2009 ma nastąpić pierwszy lot japońskiego HTV.
[edytuj] Państwa biorące udział w projekcie
- Stany Zjednoczone - NASA
- Rosja - Rosawiakosmos
- Kanada - CSA
- członkowie ESA (Europejska Agencja Kosmiczna)
- Japonia - JAXA
- Brazylia - INPE
[edytuj] Eksploatacja
Głównym zadaniem Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ma być prowadzenie badań naukowych w warunkach mikrograwitacji, niemożliwych do osiągnięcia na Ziemi. Mają one pozwolić na udoskonalenie metod prowadzenia upraw, lepsze poznanie działania ludzkiego organizmu (a więc i możliwość wynalezienia nowych leków) oraz pomóc rozwiązać wiele innych problemów na Ziemi. Do tej pory nie dokonano jednak na ISS żadnego przełomowego odkrycia.
[edytuj] Stałe załogi
Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista ekspedycji na Międzynarodową Stację Kosmiczną.
Począwszy od 1998 roku na ISS przebywały 164 osoby, z tego 44 było członkami stałych załóg w ramach 18 ekspedycji. Dla porównania - rosyjską stację Mir w ciągu 14 lat odwiedziło łącznie 137 ludzi. Niemal 1/4 wszystkich astronautów stanowiło załogę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej lub pojazdów ją obsługujących.
Pierwotnie stałe załogi składały się z trzech osób, jednak po unieruchomieniu amerykańskich wahadłowców po katastrofie Columbii czasowo zmniejszono ich liczebność do dwóch. Do trzyosobowych załóg powrócono wraz z przybyciem na stację Thomasa Reitera na pokładzie promu Discovery w misji STS-121 w lipcu 2006 r. Dołączył on do Pawła Winogradowa i Jeffreya Williamsa przebywających na ISS od kwietnia 2006 r. uzupełniając tym samym skład 13. ekspedycji.
Członkowie załóg ISS otrzymują następujące rangi: dowódca ekspedycji (Amerykanin CDR lub Rosjanin KOM), inżynier pokładowy (ros. BI, amer. FE), dowódca statku ratunkowego Sojuz (zawsze Rosjanin, KK) oraz pracownik naukowy ISS (SO, wprowadzone we wrześniu 2002)
[edytuj] Kosmiczni turyści
W 2002 roku na ISS gościł pierwszy w historii kosmiczny turysta. Amerykański milioner Dennis Tito zapłacił 20 milionów dolarów za osiem dni pobytu w kosmosie. Drugim turystą był Mark Shuttleworth z RPA. W kosmos chciał polecieć również polski miliarder Leszek Czarnecki, ale nie udało się zrealizować tego planu. Trzecim turystą został Gregory Olsen w 2005 roku, który poleciał na Międzynarodową Stację Kosmiczną pomimo złego stanu zdrowia. Pierwszą kobietą - nie astronautką w kosmosie została Amerykanka pochodzenia Perskiego Anousheh Ansari. Pierwotny kandydat do lotu Sojuz TMA-9 Daisuke Enomoto został odsunięty z powodów medycznych. ISS była także miejscem pierwszego kosmicznego ślubu. 10 sierpnia 2003 roku rosyjski astronauta Jurij Malenczenko ożenił się z Ekateriną Dimitriew, która przebywała wówczas w Teksasie.
[edytuj] Etapy montażu ISS
Zobacz więcej w osobnym artykule: etapy montażu ISS.[edytuj] Zagrożenia
Największym zagrożeniem dla stacji jest możliwość zderzenia z osiągającymi ogromne prędkości meteoroidami. Proponowanym zabezpieczeniem jest "laserowa miotła", która mogłaby błyskawicznie niszczyć owe odłamki. Jej wprowadzenie będzie jednak wymagało zmiany przepisów zabraniających używania broni laserowych w kosmosie. Innym niebezpieczeństwem związanym z przebywaniem w przestrzeni kosmicznej są strumienie naładowanych cząstek powstające podczas wybuchów na Słońcu. Powodują one awarie instalacji elektrycznych nawet na Ziemi i mogłyby poważnie uszkodzić pozbawioną ochrony magnetosfery stację kosmiczną.
[edytuj] Moduły stacji
- Zarja - 1998
- Unity - 1998
- Zwiezda
- stelaż Zenith - 2000
- Destiny - 2001
- Harmony - 2007
- Columbus - 2008
- JEM ELM-PS - 2008
- JEM PM - 2008
[edytuj] Plany na przyszłość
Na konferencji szefów agencji kosmicznych, jaka odbyła się 23 lipca 2003 roku, ustalono ostateczny kształt stacji. Zdecydowano m.in. rozbudować ją do wielkości pozwalającej na zwiększenie stałej załogi do sześciu osób oraz dołączyć dodatkowe moduły. NASA zamierza prowadzić rozbudowę, podczas gdy Rosja będzie przewozić kolejne załogi. Po ukończeniu całej konstrukcji stacja będzie mieć 1160 m³ pomieszczeń hermetyzowanych, masę 419 ton oraz wymiary 108,4 m rozpiętości baterii słonecznych i 74 m długości, umożliwiając pracę sześcioosobowej załogi. Moc generowana przez baterie słoneczne wyniesie 110 kW, z czego 50 kW będzie służyć funkcjonowaniu stacji, reszta ma być przeznaczona na badania naukowe.
Na przełomie 2007 i 2008 konsorcjum brytyjskich naukowców i inżynierów zaproponowało skonstruowanie dwóch modułów mających przejąć funkcje zarzuconego modułu mieszkaniowego. Wielka Brytania do tej pory nie uczestniczy w projekcie ISS ani bezpośrednio, ani poprzez ESA
Zobacz też: Moduł mieszkaniowy.[edytuj] Kontrowersje
Szacuje się, że łączny koszt budowy, utrzymywania i wysyłania kolejnych ekspedycji na Międzynarodową Stację Kosmiczną przekroczy 100 miliardów dolarów. Wobec zużywania tak ogromnych środków rośnie liczba przeciwników projektu, którzy widzą w nim stratę czasu i pieniędzy, jakie mogłyby umożliwić wysłanie wielu tańszych i efektywniejszych misji bezzałogowych. Na przykład Kosmiczny Teleskop Hubble'a (koszt 2 miliardy USD) przyniósł więcej odkryć niż jakiekolwiek inne przedsięwzięcie, zaś roboty Spirit i Opportunity (razem 800 mln dolarów) dowiodły obecności wody na Marsie.[potrzebne źródło] Nie brak również głosów krytykujących eksplorację kosmosu w ogóle, twierdząc, że za 100 miliardów dolarów można by rozwiązać wiele problemów na Ziemi. Zwolennicy podboju kosmosu odpowiadają, że jego krytyka jest krótkowzroczna i pozbawiona jakichkolwiek podstaw.[potrzebne źródło] Z kolei entuzjaści lotów załogowych argumentują, że opracowane podczas ich przygotowywania i realizacji technologie przyniosły miliardy dolarów realnego zysku. Według niektórych prognoz, pośrednie korzyści ekonomiczne odniesione w wyniku komercjalizacji tych technologii siedmiokrotnie przekraczają zainwestowany kapitał (inne prognozy mówią o trzykrotnym zysku).[potrzebne źródło] To, czy tego rodzaju korzyści wynikną również z programu ISS, jest przedmiotem intensywnej dyskusji.
[edytuj] Stan obecny
Katastrofa Columbii 1 lutego 2003 r., której konsekwencją było wstrzymanie lotów wahadłowców, rzuciła cień na przyszłość ISS. Najważniejsze moduły stacji, jak np. w pełni gotowe europejskie laboratorium Columbus, były zbyt ciężkie, aby mogły zostać wyniesione na orbitę za pomocą innych pojazdów czy rakiet. Wymiana załóg odbywała się wyłącznie za pomocą statków kosmicznych Sojuz, zaś wyposażenie dostarczały wyłącznie niewielkie statki Progress, co wymusiło ograniczenie stałej załogi ISS do dwóch osób.
26 lipca 2005 po ponad 2-letniej przerwie wystartował wahadłowiec Discovery z misją testowo-logistyczną STS-114. Lot mimo histerycznie nastawionych mediów przebiegł pomyślnie. Stało się tak mimo powtórzenia podczas tej misji zagrożenia związanego z odpadającą pianką. Program wahadłowców znów wstrzymano aby rozwiązać ten problem. Kolejny lot Discovery (też testowo-logistyczny), przewidziany początkowo na 1 lipca 2006 roku, rozpoczął się 4 lipca 2006 r. Misja STS-121 się powiodła. Prom Discovery wylądował 17 lipca 2006 r. o godzinie 15.14 czasu polskiego w Centrum Kosmicznym Kennedy'ego na Florydzie.
9 września 2006 wahadłowiec Atlantis wystartował do misji konstrukcyjnej STS-115. Misja, podczas której do ISS dołączone zostały nowe baterie słoneczne, trwała do 21 września.
10 grudnia wystartował do ostatniej w 2006 roku, logistyczno-konstrukcyjnej misji STS-116 wahadłowiec Discovery wraz z siedmioosobową załogą. Misja, trwająca do 22 grudnia, zakończyła się pełnym sukcesem.
9 czerwca 2007 wahadłowiec Atlantis wystartował do misji konstrukcyjnej STS-117. Miała ona na celu zamontowanie nowych paneli słonecznych.
Od 2007 roku do zakończenia programu w 2010 roku NASA planuje jeszcze 14 misji wahadłowców. Najwcześniej w 2012 roku miałyby się rozpocząć loty nowego amerykańskiego statku kosmicznego - Orion.
[edytuj] Polskie ślady
- W misjach amerykańskiego promu kosmicznego na ISS brał udział astronauta polskiego pochodzenia.
- W ramach programu ARISS zostały zainstalowane na ISS anteny polskiej konstrukcji i produkcji.
[edytuj] Ciekawostki
- Stacja jest na tyle duża, a jej moduły baterii słonecznych odbijają tyle światła słonecznego, że stacja jest widoczna z Ziemi jako bardzo jasny obiekt poruszający się po niebie z jasnością nawet -4,6 magnitudo.
Przypisy
[edytuj] Zobacz też
- Salut
- Skylab
- Mir
- etapy montażu ISS
- lista gości Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
- lista załogowych lotów kosmicznych do ISS
- lista bezzałogowych lotów kosmicznych do ISS
- lista spacerów kosmicznych na stacji ISS
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Międzynarodowa Stacja Kosmiczna – witryna rosyjskiego przedsiębiorstwa Energia
- Międzynarodowa Stacja Kosmiczna – witryna ESA
- Międzynarodowa Stacja Kosmiczna – witryna JAXA
- Międzynarodowa Stacja Kosmiczna – witryna NASA
- Heavens Above - pokazuje, kiedy ISS będzie widoczna z dowolnego miejsca na Ziemi
- Orbitron - program prezentujący położenie ISS i innych satelitów na orbicie
- NASA TV - Pokazywane są tam na żywo ekspedycje na ISS
- Informacje w języku polskim i zdjęcia
| Poprzednik Mir |
 |
Międzynarodowa stacja kosmiczna | |
Następca nadal |
Zakończone: Ekspedycja 1 • Ekspedycja 2 • Ekspedycja 3 • Ekspedycja 4 • Ekspedycja 5 • Ekspedycja 6 • Ekspedycja 7 • Ekspedycja 8 • Ekspedycja 9 • Ekspedycja 10 • Ekspedycja 11 • Ekspedycja 12 • Ekspedycja 13 • Ekspedycja 14 • Ekspedycja 15 • Ekspedycja 16 • Ekspedycja 17
W trakcie: Ekspedycja 18
Planowane: Ekspedycja 19 • Ekspedycja 20 • Ekspedycja 21 • Ekspedycja 22 • Ekspedycja 23 • Ekspedycja 24 • Ekspedycja 25 • Ekspedycja 26 • Ekspedycja 27 • Ekspedycja 28 • Ekspedycja 29 • Ekspedycja 30
Loty zakończone: STS-88 • STS-96 • STS-101 • STS-106 • STS-92 • Sojuz TM-31 • STS-97 • STS-98 • STS-102 • STS-100 • Sojuz TM-32 • STS-104 • STS-105 • Sojuz TM-33 • STS-108 • STS-110 • Sojuz TM-34 • STS-111 • STS-112 • Sojuz TMA-1 • STS-113 • Sojuz TMA-2 • Sojuz TMA-3 • Sojuz TMA-4 • Sojuz TMA-5 • Sojuz TMA-6 • STS-114 • Sojuz TMA-7 • Sojuz TMA-8 • STS-121 • STS-115 • Sojuz TMA-9 • STS-116 • STS-117 • STS-118 • Sojuz TMA-10 • STS-120 • STS-122 • STS-123 • Sojuz TMA-11 • STS-124 • STS-126
W trakcie: Sojuz TMA-12
Loty planowane: Sojuz TMA-13 • STS-119 • Sojuz TMA-14 • STS-127 • Sojuz TMA-15 • STS-128 • Sojuz TMA-16 • STS-129 • Sojuz TMA-17 • STS-130 • STS-131 • Sojuz TMA-18 • STS-132 • Sojuz TMA-19 • STS-133 • Sojuz TMA-20 • STS-134 • Sojuz TMA-21
Bieżące
Wahadłowiec kosmiczny • Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (międzynarodowy) • Constellation • Orion • Orion II (planowany)
Zakończone
Mercury • X-15 (suborbitalny) • Gemini • Apollo • Skylab • Sojuz-Apollo (międzynarodowy) • Mir (międzynarodowy)
Anulowane
MISS • Orion • Dyna-Soar • Załogowe laboratorium orbitalne • Freedom (obecnie ISS) • Orbital Space Plane
Bieżące
Sojuz • Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (międzynarodowy) • Kliper (planowany)
Zakończone
Wostok • Woschod • Salut • Sojuz-Apollo (międzynarodowy) • Mir • Buran
Anulowane
Zond (księżycowy Sojuz) • Spiral • Ałmaz (włączony do programu Salut)
Moduły: Columbus • Cupola* • Destiny • Docking Compartment 2 • Docking and Cargo Module • Kibō • Wielofunkcyjny Moduł Laboratoryjny* • Harmony (Node 2) • Node 3* • Pirs • Quest • Unity (Node 1) • Zarja • Zwiezda • Moduł mieszkaniowy† • HEM* • Centrifuge Accommodations Module
Podsystemy: Elektron • European Robotic Arm* • Mobilny System Dźwigowy (Canadarm2, MBS, SPDM) • Wielofunkcyjny Moduł Logistyczny (MPLM) • Panele baterii słonecznych • PMA • Struktura kratownicowa (Truss)
(* - elementy jeszcze nie dostarczone na orbitę; † - elementy anulowane)
Pojazdy zaopatrzeniowe: Atlantis • ATV • Discovery • Endeavour • HTV • Progress • Sojuz • Parom
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||
